^{Een woord (en waarschuwing) vooraf}

^{Herfretten is iets dat de meeste gitaristen laten doen, en met recht: als je niet zeker weet waar je mee bezig bent, kun je beter 200 euro aan een gitaartech geven die weet wat die doet (en verzekerd is ;-), dan je eigen gitaar naar de kl*te helpen. Eén fout geplaatste fret en je gitaar is niet meer goed bespeelbaar. Eén onvoorziene extra rasp met je vijl, en je kunt je hals in de haard gaan opstoken..}

^{Kortom: hieronder staan tips en aanwijzingen, en als je zelf wilt gaan herfretten: ga gerust je gang, maar zoals je kunt begrijpen doe je dat geheel op eigen verantwoordelijkheid.}

^{Zo: ik ben uitgepreekt, maar nog wel 1 tip (de belangrijkste): werk geduldig!}

^{WANNEER ER IN DE TEKST EEN STUK GEREEDSCHAP OF MATERIAAL OPDUIKT DAT ROOD IS GEMARKEERD, DAN KUN JE ONDER HET HOOFDSTUK} 

^{"BENODIGDE GEREEDSCHAPPEN"} 

^{MEER INFO VINDEN OVER TOEPASSING, AANSCHAF EN EVENTUEEL ZELF MAKEN.}

^{Heb je een gitaar met een vaste hals, dan is zaak om de gitaar goed ondersteund neer te leggen: je kunt hiervoor een stuk schuimrubber gebruiken voor onder de body, en een neksteun voor onder hals. Heb je geen neksteun: gebruik dan een stuk piepschuim waar je de ronding van de hals uit hebt geschraapt.} 

^{Heb je een gitaar met een losse hals: haal de hals dan van de body, en leg 'm met met de kop uitstekend op een stuk stevig schuimrubber. Als je de fretten erin gaat kloppen is het schuim te zacht. Je moet dan een steviger ondergrond hebben. Beetje controversieel waarschijnlijk, maar ik leg de hals dan op m'n bovenbenen, voel je gelijk goed hoe hard je op de fretten mept ;-)}

^{Het verwijderen van de oude fretten}

^{Voor het verwijderen van de oude fretten heb je de volgende gereedschappen nodig:}

• ^frettang 

• ^soldeerbout

• ^{schilderstape of fret/toetsbeschermer}

^{Werkwijze voor de meeste type halzen/fretten:}

• ^{Zet de soldeerbout aan, en bij een model met temperatuur regeling: zet 'm zo heet mogelijk.}

• ^{Plaats de tip van de soldeerbout VOORZICHTIG op een van de uiteinden van de oude fret, en laat de fret goed heet worden. Zorg ervoor dat je de toets nooit en te nimmer raakt met de soldeerbout: gegarandeerd een mooi brandplekje. Je kunt de toets ook beschermen met een stukje karton, schilderstape of fret/toetsbeschermer. Hou er rekening mee dat je dan wel ruimte naast de fret bereikbaar houdt om je frettang onder de fret te kunnen knijpen.}

• ^{Als de fret gelijmd is (en dat zijn de meeste), dan komt er na een kleine tien seconden als het goed is wat gesis onder de fret vandaan. Dat is de lijm die heet en vloeibaar wordt. Soms zie je de lijm zelfs onder de fret vandaan borrelen.}

• ^{Op het moment dat je gesis hoort, lijm ziet opborrelen (of als je na tien seconden geen van beide ziet gebeuren, wat betekent dat je met een ongelijmde fret te maken hebt), pak je de frettang en plaats je die over de fret. Nu is het zaak om de bek van de tang onder de fret te krijgen. Meestal lukt dit na een paar keer 'toebijten' wel, maar soms zit de fret zo goed op z'n plek dat je niet anders kunt dan voorzichtig met een heel dunne schroevendraaierkop (of een ander dun metalen plaatje) wat speling tussen fret en toets  te 'wrikken'. Zo snel de frettang onder de fret grip krijgt pak je de soldeerbout en warm je de fret nog even op voordat je 'm gaat verwijderen.}

• ^{Nu komt het punt waarop veel mensen een cruciale fout maken, ga namelijk nooit aan de fret trekken. Daarmee heb je een hele grote kans dat je met de fret ook een stuk toets meetrekt, of in ieder geval de fretsleuf uit z'n verband trekt. Er is maar 1 manier om 'm zo schadeloos mogelijk te verwijderen, en dat is door 'm eruit te 'wandelen'.}

^{"de fret eruit wandelen"}

• ^{Beweeg de tang voorzichtig en in een zo klein mogelijk radius van links naar rechts. De bolle zijkanten van de tang dienen nu als hefboom, en je zult merken dat de fret na een paar keer heen-en-weer wiegen langzaam loskomt. Dan nog steeds niet in één ruk dat ding eruit trekken, maar net zolang wiegen met de tang totdat die helemaal los is.}

• ^{Bewaar de oude fretten, je hebt ze later nodig om de maten van de nieuwe te bepalen.}

^{schoonmaken fretsleuven}

^{Voor het schoonmaken van de fretsleuven heb je de volgende gereedschappen nodig:}

• ^{scalpel of fretzaag}

^{Als de oude fretten zijn verwijderd heb je een kale hals vol sleufjes en in die sleufjes zit van alles wat er niet in hoort: vuil, kleine splintertjes, restjes lijm, stof etc.}

^{Wanneer je nieuwe fretten erin wilt zetten, en je maakt de sleuven niet goed schoon, dan heb je kans dat de 'baard' van de fret niet helemaal tot de bodem van de sleuf komt, met als gevolg dat de fret boven de toets uitsteekt.}

^{Voor het schoonmaken gebruik ik zelf een (beetje botte) scalpel, deze heeft een heel dun blad, dus hiermee maak je in ieder geval niet de sleuf breder dan dat die hoort te zijn. Je kunt ook een speciale fretzaag gebruiken, deze hebben een erg dun blad (ook in verschillende maten verkrijgbaar).} 

^{Krab voorzichtig door de sleuf, je voelt waarschijnlijk op de bodem kleine bobbeltjes, dit zijn oude lijmresten, deze moet eruit. Houd regelmatig de hals overdwars tegen het licht, zodat je door de sleuf heen kunt kijken. Zo snel je een mooie gladde bodem voelt, en tegen het licht in ook geen vuil meer ziet zitten is de sleuf schoon.}

^{kiezen van nieuw fretdraad}

^{Fretdraad wordt oftewel geleverd in al geknipte en voor gebogen setjes (aanrader, scheelt enorm veel gedoe om ze mooi voor te buigen, plus dat het buigen ook secuur gedaan dient te worden), en fretdraad wordt ook op rollen geleverd.}  

^{Je hebt grofweg drie kroon maten waaruit je kunt kiezen, small, medium en jumbo. De dikte en lengte van de 'tang' (of baard) verschilt ook.} 

^{De keus voor de kroonmaat (voor de duidelijkheid: de breedte en de hoogte van de kroon) is puur persoonlijk. Kroonmaten hebben ongeveer de volgende eigenschappen:}

• ^{hoe breder de fret, hoe meer sustain} 

• ^{hoe hoger de fret, hoe makkelijker je de snaren kunt 'benden' (plus dat je meer materiaal hebt om eventuele foutjes tijdens het vlakken en kronen weg te kunnen werken, en - ook niet onbelangrijk - je hebt ook meer materiaal om eventueel later je fretten opnieuw te kronen als ze zijn versleten, scheelt weer, hoef je ze niet gelijk te vervangen.}

• ^{hoe smaller de fret hoe minder kans je hebt dat je tijdens het kronen zover uit het midden van de fret terechtkomt dat de toets niet zuiver klinkt, kortom: smallere fretten zijn wat minder gevoelig voor (een beetje) onzuiver kronen.}

• ^{hoe lager de fret, hoe gemakkelijker je over de snaren kunt bewegen, alleen, je raakt sneller de toets met je vingertop, dus veel extra effect is lastiger in je noten aan te brengen.}

^{Ze hebben allemaal hun voor- en nadelen zoals je ziet, dus eigenlijk is er maar 1 goede raad: vergelijk verschillende gitaren, kijk welke fret het beste aanvoelt, neem de maat van die fret op en kies voor dat type.}

^{De tang (of baard), en de 'barb' (de tanden op de baard) moeten wel nauwkeurig worden gekozen. Reden hiervoor is dat ze in de al bestaande sleuven moeten passen: dus niet te dik en niet te lang.}

^{Ga uit van de oude fretten en de (lege) fretsleuven. Het handigst is om een diktemeter te gebruiken om de dikte van de tang op te meten en een voelermaat voor de breedte van de sleuf, maar het is een vrij secuur klusje, dus als je fretdraad gaat kopen, neem dan een paar oude fretten mee en ook de hals/gitaar, en vraag de gitaarbouwer/winkel om raad. Kun je zelf de maat goed opnemen, ga dan uit van het volgende: de lengte van de tang/baard mag niet langer zijn dan de diepte van de sleuf. Hoe dik de baard moet zijn kun je ongeveer zo bepalen}

• ^{Rozenhouten fingerboards: kies een tang/baard die 0,05mm (0.002 inch) breder is dan de sleuf}

• ^{Ebbenhouten fingerboards: kies een tang/baard die 0,03mm (0,001 inch) breder is dan de sleuf}

• ^{Esdoorn (maple) fingerboards: kies een een tang/baard die 0,05mm breder (0,002 inch) breder is dan de sleuf.}

• ^{Je kunt ook de maat opnemen van de tang/baard van de oud fretten en dan een fret met een fractie dikker tang/baard gebruiken.}

• ^{let erop dat de tanden ('barb') dezelfde of althans bijna dezelfde maat hebben als de oude fretten. Doordat je een iets dikker tang/baard zult gebruiken dan de oude fretten hadden, zullen de tanden zich evenredig wat breder in de sleuf bijten, als die tanden nu ook nog een stuk groter (of kleiner) zijn, heb je kans dat de fret te veel spanning op het fingerboard zet, of juist te los zit.}

^{Vlakken van het fretboard}

^{Voor het vlakken van het finger/fretboard heb je de volgende gereedschappen nodig:}

• ^{schuurpapier (korrel 800 t/m 1000)} 

• ^{radiusblok (kun je ook zelf maken: kijk bij het hoofdstuk "Benodigde gereedschappen)}

• ^{sleutel/inbus voor het stellen van de hals}

• ^{metalen liniaal/profiel voor het controleren van de hals-stelling}

^{Vaak is het zo dat je fretboard na het verwijderen van de oude fretten gevlakt moet worden. Dit houdt in dat je over de gehele lengte een heel dun laagje materiaal weghaalt, om zo de toets weer mooi glad te krijgen en de hals over de hele lengte weer 'recht' te krijgen} 

^{Voordat je dit doet dien je eerst de hals zo recht mogelijk te krijgen. Als het goed is is je hals namelijk niet recht(' recht' is een relatief begrip bij gitaarhalzen: een goed bespeelbare hals is namelijk nooit kaarsrecht, en er moet altijd een beetje bolling of verdieping in een hals zitten, kijk bij het hoofdstuk "Gitaar afstellen" voor meer info hierover).}

^{Voordat je aan het schuren (en vervolgens aan het fretten plaatsen) slaat dien je doormiddel van de trussrod (halspen) de hals zo recht mogelijk af te stellen. Kijk eerst bij het hoofdstuk "Gitaar afstellen" als je niet weet hoe dit moet. Reden hiervoor is dat je anders geen enkel zicht hebt op het materiaal dat je wegschuurt, alleen bij een rechte hals kun je namelijk eventuele 'bulten' of 'dalen' in het hout ontdekken doormiddel van een (kaarsrechte!) metalen liniaal die je langs het fretboard houdt.}

^{Zo'n kaarsrechte en 'geijkte' metalen liniaal is natuurlijk te koop, maar als je een metalen profiel, lat of iets anders hebt van een lengte die de hele hals beslaat, en je wilt erachter komen of het echt recht is, dan leg je deze 'zelfbouw' liniaal op een glasplaat en houd je er een zaklamp achter. Als er een evenwijdige lichtstraal onderdoor schijnt is hij recht genoeg om te gebruiken bij het stellen.}

^{Is de hals recht, dan is het volgende wat je moet doen: kijken of de toets gebold is. De meeste elektrische gitaren hebben namelijk een licht gebold fingerboard, en om dit te kunnen schuren/vlakken moet je een zogenaamd radiusblok gebruiken. Je kunt deze ook zelf maken (kijk bij het hoofdstuk "benodigde gereedschappen")}

^{Nu is het zaak om zo min mogelijk weg te schuren, (gebruik korrel 800 tot 1000 ZONDER water) en regelmatig tussendoor met je liniaal (die je tegen de hals houdt, op drie punten: bij de twee zijkanten van de hals en in het midden) te controleren of je nog steeds over de gehele lengte van de hals evenveel materiaal wegschuurt.} 

^{Is de toets weer mooi vlak en de hals mooi recht: stoppen met schuren en vervolgens de fretsleuven goed schoonmaken en eventueel een beetje uitdiepen, de afstand tot de bodem van de sleuf is nu namelijk iets kleiner geworden doordat je aan de bovenkant materiaal hebt weggehaald, en door het schuren zitten je fretsleuven weer vol stof.}

^{zelf maken? kijk bij het hoofdstuk "Benodigde gereedschappen"}

^{Plaatsen van de nieuwe fretten}

^{Voor het plaatsen van de nieuwe fretten heb je de volgende gereedschappen nodig:}

• ^{kunststof hamer}

• ^{nieuw fretdraad}

• ^{10-secondenlijm}

• ^{doekje en wasbenzine om eventuele lijm direct te kunnen verwijderen}

• ^{eventueel een frethoektang wanneer je aan een hals met bindings werkt}

• ^{fretkniptang (zelf maken? kijk bij het hoofdstuk "Benodigde gereedschappen")}

^{Nu ben je zover dat je de nieuwe fretten erin kunt gaan zetten.}

^{Voor zowel een hals zonder bindings, als wel een hals met bindings is het erin kloppen van de fretten identiek, alleen de voorbereiding is verschillend. Bij een hals zonder bindings kun je de fret een flink stuk over de hals laten uitsteken en hoef je 'm niet voor te knippen. Bij eentje met bindings zul je de fret eerst op maat moeten knippen, en m.b.v. de frethoektang de baard  zo moeten knippen dat de twee kroon uiteinden van de fret over de binding vallen. (Kijk bij benodigde gereedschappen).}

^{Let op: Bepaal bij een hals met bindings per fret de lengte en het weg te knippen materiaal! De hals verloopt van smal naar breed, dus de lengte per fret verschilt, knip ze dus niet van te voren allemaal op maat.}

^{Nu ga ik ervan uit dat je de juiste fret in je handen hebt, dus ofwel werk je aan een hals met bindings en heb je de eerste fret op maat geknipt, ofwel werk je aan een hals zonder bindings en kun je gewoon een fret uit het zakje pakken en beginnen.}

^{Ga als volgt te werk:}

• ^{controleer eerst of de sleuven goed schoon zijn.}

• ^{druppel over de hele lengte van de sleuf 10 seconden lijm in de sleuf. Overdrijf niet, en verwijder direct eventuele druppels die buiten de sleuf (op toets of hals) terechtkomen. 10 seconden lijm droogt zeer snel en is alleen met schuren nog te verwijderen} 

• ^{plaats nu de (wat gebogen) fret voorzichtig met de puntjes van de twee baarduiteinden in de sleuf.}

• ^{druk voorzichtig met je vingers de fret in de sleuf totdat die zover gezekerd is dat die niet zomaar omklapt als je er op slaat met de hamer.}

• ^{Tik nu voorzichtig met het zachtste slagvlak van de hamer op het midden van de fret. Als de fret over de gehele lengte de sleuf heeft bereikt kun je (zo nodig) de hamer omdraaien en met het harde slagvlak verdergaan.}

• ^{Je zult merken dat de twee uiteinden van de fret (doordat ze gebogen zijn) direct goed in de fret blijven zitten. Als de fret er helemaal in zit kijk je of die naadloos aansluit op de toets. Zo niet, dan mag je nog even een paar keer tikken. Zit die dan nog niet volledig in de sleuf, dan is oftewel de sleuf niet diep genoeg, of de fret is 'gezwikt' (de kroon is schuin komen te staan t.o.v. de baard, en zal aan een kant omhoogsteken.). Mocht dit het geval zijn dan kun je het beste de fret zo snel mogelijk weer verwijderen en een nieuwe fret gebruiken. Aangezien je 10 seconden lijm gebruikt kan het nodig zijn om met de soldeerbout eerst de fret voor te verwarmen voordat je 'm eruit haalt.}

• ^{Zit de fret goed op z'n plek, dus is er geen ruimte meer tussen toets en kroon, dan ga je met de volgende verder, en herhaal je de hele procedure.}

• ^{Je kunt (bij een hals zonder bindings) de overstekende delen van de fret na het plaatsen tot de hals afknippen. Ik persoonlijk laat ze eerst een tijdje zitten, dan heeft de lijm namelijk alle tijd om uit te harden.} 

^{Vlakken van de fretten}

^{Voor het vlakken van de fretten heb je de volgende gereedschappen nodig:}

• ^vlakvijl 

• ^{metalen liniaal/profiel voor het controleren van de hals-stelling}

• ^{watervaste stift}

^{Nu de fretten allemaal op hun plaats zitten moeten ze gevlakt worden.}

^{Je gebruikt hiervoor de vlakvijl.} 

^{ga als volgt te werk:}

• ^{zet in het midden van de fretten een dun streepje met een watervaste stift.}

• ^{leg de vijl vlak op de fretten en vijl met regelmatige bewegingen (en constante druk) over de lengte van de hals over de fretten. Na een aantal keren zul je zien dat sommige fretten helemaal glad zijn, andere hebben nog het streepje stift op de kroon staan. Dit betekent dat deze nog te laag liggen. Het komt eropaan om de fretten over de gehele lengte exact even hoog te krijgen.} 

• ^{Houd er rekening mee dat je de fretten niet te hoog laat, dan komen ze namelijk (zeker op de eerste posities) tegen de snaren. Je kunt een oude fret gebruiken om de (goede)  hoogte in te schatten.}

• ^{Controleer regelmatig met de (kaarsrechte)  liniaal of de fretten over de hele lengte dezelfde hoogte hebben.}

^{Het afschuinen van de fretten.}

^{Voor het afschuinen van de fretten heb je de volgende gereedschappen nodig:}

• ^afschuinvijl 

^{De zijkanten van de fretten zijn nu nog erg scherp, dus we gaan de fretten afschuinen. Hiervoor gebruik je de afschuinvijl. Hoe deze te gebruiken (en zelf te maken) kun je vinden in het hoofdstuk "benodigde gereedschappen)}

^{Kronen van de nieuwe fretten}

^{Voor het kronen van de fretten heb je de volgende gereedschappen nodig:}

• ^kroonvijl

• ^{toetsbeschermer/schilderstape}

• ^{watervaste stift}

^{Nadat de fretten zijn gevlakt komt het kronen aan de beurt.}

^{gebruik hiervoor oftewel een kroonvijl of een driekantvijl. Ik raad iedereen aan om een kroonvijl te gebruiken (kijk bij het hoofdstuk 'benodigde gereedschappen'.}

^{Kronen is erg belangrijk: doordat je net de fretten helemaal hebt afgevlakt is het oppervlak waar de snaren de fret raken veel te groot en te ruw: je zou een snaar op een ongekroonde fret niet zuiver kunnen krijgen. Bedoeling is nu dat je de kroon weer gaat 'bollen', zodat het oppervlak waar de snaar de fret raakt zo klein mogelijk wordt, en dat deze plek exact in het midden van de fret is geplaatst.}

^{Bescherm eerst de toets doormiddel van een toetsbeschermer of schilderstape voordat je hiermee aan de gang gaat.}

^{Je gaat als volgt te werk:}

• ^{Gebruik een watervaste stift om de fret te kleuren.}

• ^{Neem de kroonvijl (let erop dat je de juiste maat vijl in de houder plaatst), en plaats deze volledig recht op de fret.} 

• ^{Vijl nu net zolang over de hele lengte van de fret totdat je in het midden van de fret nog maar een haardun lijntje van de stift ziet staan. Dat haardunne lijntje is dus niet afgevijld, en nog exact even hoog als daarvoor. Druk je nu een snaar in op de fret, dan zal die exact in het midden van de fret worden afgeknepen en dus zuiver gestemd kunnen worden.}

• ^{Herhaal deze procedure bij elke fret, en let er op dat nooit en te nimmer verder vijlt dan dat haardunne lijntje: doe je dit wel, dan haal je effectieve hoogte van de fret en ligt die straks in verhouding tot de overige fretten te laag. Kans is aanwezig dat je die fret dan zult moeten vernieuwen.}

^{Het polijsten van de fretten}

^{Voor het polijsten van de fretten heb je de volgende gereedschappen nodig:}

• ^{staalwol (fijnste variant die je kunt krijgen)}

^{Heb je al dat zware werk erop zitten, dan kun je de fretten gaan polijsten. Het mooiste klusje, want dan begint het werk z'n vruchten pas echt af te werpen.}

^{Je fretten zijn na al dat vijlen en kronen ruw en dof. Om ze weer glanzend te krijgen moeten ze gepolijst worden.}

^{Bescherm ook nu je fretboard doormiddel van de toetsbeschermer of het schilderstape.}

^{Wrijf voorzichtig en zonder al te veel druk met het fijnste staalwol dat je kunt krijgen over de fret, en probeer hierbij zo min mogelijk druk op het midden van de fret uit te oefenen (daar willen we GEEN materiaal verwijderen). Kijk regelmatig of ze al glad genoeg zijn, glimt de fret mooi en zijn er geen opvallende krasjes meer zichtbaar, dan is de fret goed genoeg gepolijst.}